Het Heilig Bloed van Brugge

De Processie van het Heilig Bloed probeert een antwoord te geven op de vragen die ieder mens zich stelt, naar de zin van het leven en ons bestaan op deze wereld. Verlangt iedereen er niet naar diep gelukkig te worden? We hebben dat diepe, kosmische, eeuwige geluk waar iedereen naar streeft verschillende namen gegeven - het Nirwana, de Hemel, het Rijk Gods, het Nieuwe Jeruzalem, de Eeuwige Jachtvelden... Maar uiteindelijk komt het altijd op hetzelfde neer.
De oudste vermelding van de Processie van het Heilige Bloed dateert van 1291. Dààrvoor werd het Heilig Bloed wellicht al vertoond in de Kapel op de Burg en uit dat gebruik moest toen een ommegang ontstaan zijn die rond de stadsmuren trok. De relikwie van het Heilig Bloed was stadsbezit en daarom moest de Processie een officiële gebeurtenis zijn, waarbij ruiters, ambachten en gilden, schutters, magistraten en uiteraard ook geestelijken in alle pracht en praal defileerden. Men liet de feestelijkheden rond het Heilig Bloed samenvallen met de jaarmarkt in de maand mei; stadsboden doorkruisten heel Vlaanderen en zo kwam er een ware volkstoeloop op gang. Een ieder jaar groter wordende menigte bewonderde de praalwagens, die allerlei vreemde symbolen en afbeeldingen droegen en aan de Heilig Bloed Ommegang een zowel triomfantelijk als mystiek en mysterieus karakter verleenden.

Klaarblijkelijk vindt geen enkele kroniekschrijver uit die periode het de moeite waard melding te maken van de stichting van de Orde van Arme Ridders van Christus en de Tempel van Salomon, beter bekend als de Tempeliers. Dat is niet zo verwonderlijk, als men er rekening mee houdt dat de oprichting van de Orde mede geïnspireerd werd door de moord op driehonderd pelgrims en het gevangennemen van zestig anderen en dat de Orde slechts door negen - weliswaar erg vrome - ridders wordt gesticht.
Ongevraagd dienen Hugues de Payens en de Vlaming Godfried van Sint Omaars, de oprichters van de Tempelorde, zich in het Jaar Onzes Heren 1118 aan bij Boudewijn II, neef en opvolger van Boudewijn I, koning van Jeruzalem. Ze beweren in alle armoede, kuisheid en gehoorzaamheid de wegen naar Jeruzalem en de pelgrims te zullen beschermen tegen de mohammedaanse dreiging. Niemand neemt deze dapperen ernstig, behalve de koning dan, die hen meteen een volledige vleugel van zijn paleis ter beschikking stelt, gelegen boven op de funderingen van de oude Tempel van Salomon.
Zonder enige officiële functie of reële macht leggen de negen Tempeliers zich negen lange jaren toe op de grootse taak die zij zichzelf hebben toegewezen. Wat zij daar precies onder verstaan, weten alleen zij. Inmiddels zijn zij wel de enige bewoners van de Tempel, waarvan zij de ondergrondse ruimten ontmantelen. Zo zouden de negen edelen die al hun aardse bezittingen in de steek hadden gelaten, om op zoek te gaan naar het geheim, verborgen in het Allerheiligste van de ruïnes van Salomons Tempel, dit geheim ook gevonden hebben. Het werkelijke doel van de Tempeliers was immers een ongemeen belangrijk en sacraal mysterie in verband met het Allerheiligste, dat ze niet alleen moesten vinden, maar ook moesten overbrengen naar een plek waar het veilig zou zijn.
Na negen jaar keren Hugues de Payens en zijn gezellen terug naar het Westen. Bernard van Clairvaux, een vooraanstaand Frans monnik en prediker, organiseert een triomfantelijke verwelkoming, die herinnert aan het enthousiasme dat Robrecht de Fries ten deel was gevallen toen hij terugkeerde van zijn pelgrimage. Volgens sommige auteurs is het dan ook niemand minder dan Robrecht geweest die de negen ridders na zijn verkenningstocht op weg heeft gezet naar de Tempel van Salomon.
Niemand die er een idee van heeft waar de negen arme ridders al die eerbetuigingen aan te danken hebben. In 1128 schrijft de latere Sint Bernardus de statuten en de regel van de Tempel. Voortaan zullen de Tempeliers iedere dag de mis horen, terwijl ze eenvoudige witte mantels zouden dragen zonder bontkraag en géén modieuze schoenen met een gekrulde punt. Slapen moeten ze in hemd en onderbroek, op één matras, onder één laken en één deken. Eten moeten ze in stilte, uit één nap voor twee man. Drie keer per week mag er vlees op tafel komen. Opstaan doen ze bij zonsopgang, na hard labeur is er een uur extra slaap voorzien... als ze in bed tenminste dertien onzevaders prevelen. 's Vrijdags is het tijd voor penitentie. Jagen is verboden. Behalve op leeuwen dan. En ze mogen alleen hun moeder, zuster of tante kussen.
Nauwelijks enkele weken nadat Bernard van Clairvaux de statuten en de regel van de Tempel heeft geschreven, trekken drie Tempeliers van het eerste uur naar de Kasselberg, waar Robrecht de Fries ooit de hand legde op het graafschap Vlaanderen. Goden horen immers thuis in de hemel, dat is altijd zo geweest... Voor Abraham en voor Mozes, voor de profeten en ook voor Jezus Christus zelf was een heuveltop de beste plek om met God te spreken. Onder koning David kreeg de berg Sion in Jeruzalem een gewijde rol toebedeeld; de berg werd door Salomon werd bekroond met een fabelachtige Tempel. Hugues de Payens, Godfried van Sint Omaars en Payen de Montdidier kiezen de hoogste berg uit die er in Vlaanderen te vinden is. Het geeft hun beklimming een sacraal, symbolisch karakter.
Maar uiteraard valt er van de Tempeliers, die aartsketters, geen spoor te bekennen in de Processie van het Heilig Bloed. Nochtans zou dit Heilig Bloed nooit naar Brugge gekomen zijn, als zij niet naar Jeruzalem waren geweest.
Ook in het gevolg van Diederik van den Elzas zijn geen Tempeliers te bespeuren. In de stoet wordt de graaf van Vlaanderen voorafgegaan door herauten, vendelzwaaiers, muzikanten en de 'gewone' Bruggelingen die de mond vol hebben over de relikwie waarmee hij vandaag zijn Blijde Intrede doet in Brugge, en die niet meer of niet minder is dan het symbool van het Nieuwe Jeruzalem.
Na de dood van zijn eerste echtgenote is Diederik getrouwd met Sybilla, de dochter van koning Fulco van Anjou, bloedverwant van Godfried van Bouillon en op dat moment koning van Jeruzalem. Vervolgens reist Diederik vier keer naar Palestina, waarbij de mooie Sybilla zich drie keer aan zijn zijde bevindt. Zo vertrokken Diederik en Sybilla in mei 1147 een tweede keer naar het Heilig Land. De graaf van Vlaanderen verliest al gauw het officiële doel van de onderneming uit het oog - de strijd tegen de Saracenen van Nur-el-Din - en schijnt zich bij voorkeur op te houden in de buurt van de Tempel van Salomon.
Een paar jaar voordien was de vrome Willem van Mesen overleden, die geboren werd in een bescheiden Vlaams dorpje, maar gedurende vijftien jaar patriarch van Jeruzalem was geweest. De paus had hem belast met de bewaking van het Heilig Graf; als zijn opvolger werd Fulcher aangeduid, de aartsbisschop van Tyr.
Op een goeie morgen stoot deze nieuwe patriarch nu toevallig op een kruik, terwijl hij zich in de buurt van het Heilig Graf bevindt, vlakbij de Tempel van Salomon. 'Het is een kruik gevuld met bloed!' roept Fulcher uit. 'En dit bloed kan geen ander bloed zijn dan dat van Jezus Christus, onze Heiland!'
'Laten we de kruik dan openen op Kerstmis!' stelt Diederik van den Elzas enthousiast voor. Hij bevindt zich al even toevallig in het gezelschap van Fulcher.
Op Kerstmis 1148 wordt de kruik dus geopend, in tegenwoordigheid van Diederiks hovelingen en van de Vlaamse Tempelridders uit zijn gevolg. Boudewijn III, Sybilla's halfbroer die haar vader is opgevolgd als koning van Jeruzalem, overhandigt het flesje aan Diederik. De graaf van Vlaanderen giet het heilig vocht eerbiedig over in een achthoekige fles, waarvan de uiteinden zorgvuldig worden verzegeld met twee gouden rozen. Het heeft iets van een ritueel, waarvan iedere kleine handeling geladen is met een bijzondere betekenis.
Bij het overgieten van het Heilig Bloed houdt Sybilla de reliek even in haar handen. Ze heeft zich tijdens de expeditie van haar echtgenoot vooral bekommerd om de erbarmelijke hygiëne van zijn leger. Het voedsel wemelt van de wormen, het drinkwater is meestal bedorven en heel wat kruisvaarders zijn aangetast door lepra. De mooie Sybilla is ook besmet. Geplaagd door hevige koortsaanvallen, wordt ze nu - terwijl ze de relikwie in de handen houdt - bezocht door een visioen.
'Brugge,' stamelt ze. 'Ik ben in Brugge en ik zie... Ik zie Brugge als het nieuwe Jeruzalem van het Westen!'
Terwijl Sybilla deze woorden uitspreekt, geneest ze van haar verschrikkelijke wonden... en de melaatse ridders die aan haar zijde staan, zijn eveneens op slag genezen.
'Een wonder!' roept iedereen. 'Er is een groot wonder geschied!'
Sybilla geeft de relikwie aan abt Leonius en schrijdt de Tempel uit. Op het plein voor de Tempel is het volk van Jeruzalem samengestroomd en ook de christelijke legers hebben zich daar verzameld, alsof zij ervan op de hoogte zijn dat ze hier en nu een groot mirakel zullen meemaken.
Voor dit volk van Jeruzalem en voor de christelijke legers legt Sybilla een plechtige gelofte af: 'Ik zal van Brugge een Jeruzalem van het Westen maken!'
De massa schreeuwt en juicht haar toe en Diederik bevestigt de kostbare reliek van het Heilig Bloed met een ketting om de hals van Leonius. Zo begeeft het Vlaamse leger zich op de terugweg. Leonius bewaakt de relikwie persoonlijk, dag en nacht, tot de stoet op 7 april 1150 uiteindelijk Brugge bereikt. En opnieuw worden we getroffen door een merkwaardig toeval, want de Brugse metselaars hebben net de Sint Basiliuskapel afgewerkt waar de relikwie bewaard zal worden, alsof ze al een heel lange tijd in blijde verwachting verkeerden van de komst van het Heilig Bloed naar Brugge...